Geçenlerde web’de gezinirken Milliyet’in sayfasında yıllar öncesine ait gazete reklamları dikkatimi çekti. En az 20 yıl öncesinden hatta daha eski bile olabilecek bu reklamlara bakmak çok eğlenceli geldi bana. Bu nostaljik reklamlar günümüz reklamlarıyla karşılaştırıldığında, hayatımızın ne kadar farklı ve belki bir o kadar da karmaşık hale geldiğini gösteriyor bence. Bununla beraber ilgimi çeken bir noktaysa verilen mesajların özünün halen değişmemiş olduğu. Her ne kadar kelimeler değişsede işin özü hiç değişmemiş bence.
Ulaştığım 27 reklamın hepsi birbirinden ilgi çekici ve eğlenceli ancak içelerinden biri varki kelimeler kifayetsiz kalıyor. Söz konusu reklamda bakkal amcamız baklagil satma işini çok farklı bir bakış açısıyla ele almış. Mercimek duygusal boyutta bundan daha iyi anlatılamaz. Bahsettiğim reklamı aşağıda bulabilirsiniz.
Kevin Roberts’ın “Lovemarks” konsepti bence günümüz tüketicisinin markalara bakışını ve tüketim anlayışını en doğru şekilde ortaya koyan yaklaşımların en başında gelir. Lovermarks kitabının ilk baskısı 2004 yılında yapılmış ama İnternet’de gezinirken bulduğum bu ilan bazı markaların bu sevgi hadisesini 20 yıl önce keşfettiğini gösteriyor.
Aşağıdaki ilan Apple’ın 80’lerden kalma bir ilanı ama herhangi bir elektronik alet veya program satmıyor bu defa. Üzerinde o ünlü rengarenk elmasının olduğu boy boy, renk renk t-shirtleri satıyor bu sefer.
Bugün bu tshirtü alıp rahatlıkla ve büyük bir hevesle sokakta giyebiliriz, ki fiyatı yaklaşık 10$ uygun sayılır , ama bunu 20 sene önce yapabilirmiydik veya o zaman bunu yapmak kaç firmanın aklına gelmiştir çok merak ediyorum.
Şirketlerin, markaların temel amacı satış yapmak ve kâr etmektir. Mikroekonominin en temel değerlerinden biri budur kuşkusuz. Elbette satışlarını arttırmak adına belirli stratejiler çerçevesinde çeşitli promosyonlar uygularlar. Yıllar boyu bu konuda pek çok yaratıcı çalışmaları gördük ama benim en son duyduğum yaklaşım tüylerimi diken diken etti.
Bayramda Bursa’da yaşanan bir kazaya sebep olan şey benim aklımın ve mantığımın çok ötesinde. Markaların promosyon adı altında ne kadar sorumsuzca davranabileceklerine çok üzücü bir örnek olan bu kaza neredeyse bir çocuğun hayatına mâl olmak üzere. Söz konusu olayda cips firmasının promosyon olarak verdiği maytabı yutan ufak bir çocuk, söz konusu maytabın akciğerlerinde yaraların oluşmaına sebep olması yüzünden şu an hayatta kalma mücadelesi veriyor.
Ben bunu anlamakta güçlü çekiyorum. Hadi Türkiye’de insan hayatının ucuz olmasına aşinayız ama bu kadar saçma bir şekilde çocuklarımızı kaybedebilmeye hazır mıyız? Nasıl bir zihniyet bir gıda ürününe maytap gibi zehirli bir maddeyi yamamayı bir pazarlama aktivitesi olarak görür. Bu tarz ürünlerin çocukların oyuncağı olmasını sosyak sorumluluk anlamında engellemek gerekirken, tutup üstüne bir de bunu hediye etmek ve bu şekilde hakikaten pes doğrusu dedirtecek bir hareket.
Bütün bu olaylar devam ederken söz konusu markanın isminin gizlenmesi çabası ise bence ayrı bir ayıp. Bir çocuğun hayatına mâl olan bu olayda, kaza yapan şehirlerarası otobüs firmaları tadında isim saklama çabası bence çok manidar bir hareket.
Bu yazıyı o klasik geyikle ve utanarak kapatmak istiyorum; “Bu kaza Amerika’da olsa ne olurdu bu şirkete?”
İnsanoğlu sanırım doğası gereği elinin dokunduğu herşeyi daha da karmaşık hale getirmek konusunda çok başarılı. Günlük yaşantımızı biraz sorgulayıcı bir gözle incelediğimizde bu kabul edilmiş, rutine binmiş karmaşık olma durumunu daha yakından keşfedebiliriz sanırım.
Bu bakış açısı,en azından kendi adıma, Unilever etiketli pek çok ürünü elime aldığımda zihnimde canlanıyor. “Bunun ne olduğunu düşünmemizi istiyorlar?” yada daha marka odaklı bir bakış açısıyla “Bu bizim için ne ifade ediyor? Diye soruyorum.Yukarıda bahsettiğim karmaşık olma hadisesi bu noktada kendini ortaya koyuyor. Hangi arada yılların Omo’su bir sosyal duyarlılık hadisesi veya bir çocuk yetiştirme felsefesi oldu onu bulmaya çalışıyorum. Son bir kaç seneyi zihnimde yokluyorum, bu “Kirlenmek güzeldir” keşfedildiğinden beri Omo reklamlarında doğru düzgün ne bir deterjan kutusu ne de elinde beyaz çamaşırları olan bir anne göremedik. Bir ara robotlar geldi çamurlar içinde ve en son ayak izlerini takip ettik.
İşin aslı ben bir tüketici olarak her ne kadar bu karmaşıklığa şaşırsamda Unilver’i geliştirdiği bu farklı bakış açısı nedeniyle hayranlıkla izliyorum. Zaten hali hazırda bu farklı bakış açısı ve ürünlere duygu katma stratejisi Dove ve Domestos’a a sirayet etmiş durumda. Dove zaten özellikle kreatif anlamda hayranlık uyandıran viral reklamları ve kendisini “Dove is not a soap” mottosuyla bir sabundan daha farklı konumladı kendini. Benim kanatimce kendi başına ayrı bir kategori olduğu bile iddia edilebilir. Buna ek olarak Okan Bayülgen’in sesiyle hayat vediği şapşal mikropları, kullanma deneyimini değiştiren yoğun formülü ve fonksiyonel anlamda farklılaşan ağız yapısı Domestos’u genel kabul görmüş çamaşır suyundan çok farklı bir algılamaya oturttu . Domestos bu performansıyla ezeli rakibi Ace’yi ilk kez geçerek pazar lideri olmaya çok yakın. Capital Domestos’u lideri geçmeye hazırlanan ikiniciler arasında gösteriyor.
Ben bu duygu katma ve farklılaşma çabasının FMCG’nin hemen her alanında hissedileceğine inanıyorum. Her nekadar P&G Unilever’in bu oyunun kurallarını değiştirme çabalarına biraz da snob bir şekilde “Biz işe yarayan reklamlar yapıyoruz. Araştırmalar bunu gösteriyor” dese ben tam tersine inanıyorum. Oyunun kuralları değişmeye başladı. P&G Olay ile kozmetik sektörünü değiştirdi. Bence her iki pazarlama devi de faaliyet gösterdikleri alanlarda metalaşan ürünlerde bile bu duygusal faydayı ortaya koymaya çalışacaklar.
Ürünlerin fonksiyonlarını tam anlamıyla yerine getirmeye mecbur oldukları günümüz dünyasında duygu olmadan, tüketicilere dokunamayan her tür ürün veya servisinömründen şüpheliyim ben. Hali hazırda bu duygusallığa gerek duyulmayan alanlarda ise bunu yakalayanlar hiç kuşkusuz öne çıkacağına inanıyorum.