Mercimek Açılımı

Geçenlerde web’de gezinirken Milliyet’in sayfasında yıllar öncesine ait gazete reklamları dikkatimi çekti. En az 20 yıl öncesinden hatta daha eski bile olabilecek bu reklamlara bakmak çok eğlenceli geldi bana. Bu nostaljik reklamlar günümüz reklamlarıyla karşılaştırıldığında, hayatımızın ne kadar farklı ve belki bir o kadar da karmaşık hale geldiğini gösteriyor bence. Bununla beraber ilgimi çeken bir noktaysa verilen mesajların özünün halen değişmemiş olduğu. Her ne kadar kelimeler değişsede işin özü hiç değişmemiş bence.

Ulaştığım 27 reklamın hepsi birbirinden ilgi çekici ve eğlenceli ancak içelerinden biri varki kelimeler kifayetsiz kalıyor. Söz konusu reklamda bakkal amcamız baklagil satma işini çok farklı bir bakış açısıyla ele almış. Mercimek duygusal boyutta bundan daha iyi anlatılamaz. Bahsettiğim reklamı aşağıda bulabilirsiniz.

Geri kalanlar ise Flickr’da http://www.flickr.com/photos/92353684@N00/




Apple’ın 1980 İlkbahar-Yaz Kreasyonu

Kevin Roberts’ın “Lovemarks” konsepti bence günümüz tüketicisinin markalara bakışını ve tüketim anlayışını en doğru şekilde ortaya koyan yaklaşımların en başında gelir. Lovermarks kitabının ilk baskısı 2004 yılında yapılmış ama İnternet’de gezinirken bulduğum bu ilan bazı markaların bu sevgi hadisesini 20 yıl önce keşfettiğini gösteriyor.

Aşağıdaki ilan Apple’ın 80’lerden kalma bir ilanı ama herhangi bir elektronik alet veya program satmıyor bu defa. Üzerinde o ünlü rengarenk elmasının olduğu boy boy, renk renk t-shirtleri satıyor bu sefer.


Bugün bu tshirtü alıp rahatlıkla ve büyük bir hevesle sokakta giyebiliriz, ki fiyatı yaklaşık 10$ uygun sayılır , ama bunu 20 sene önce yapabilirmiydik veya o zaman bunu yapmak kaç firmanın aklına gelmiştir çok merak ediyorum.

Promosyonda Sınır Tanımayanlar


Şirketlerin, markaların temel amacı satış yapmak ve kâr etmektir. Mikroekonominin en temel değerlerinden biri budur kuşkusuz. Elbette satışlarını arttırmak adına belirli stratejiler çerçevesinde çeşitli promosyonlar uygularlar. Yıllar boyu bu konuda pek çok yaratıcı çalışmaları gördük ama benim en son duyduğum yaklaşım tüylerimi diken diken etti.

Bayramda Bursa’da yaşanan bir kazaya sebep olan şey benim aklımın ve mantığımın çok ötesinde. Markaların promosyon adı altında ne kadar sorumsuzca davranabileceklerine çok üzücü bir örnek olan bu kaza neredeyse bir çocuğun hayatına mâl olmak üzere. Söz konusu olayda cips firmasının promosyon olarak verdiği maytabı yutan ufak bir çocuk, söz konusu maytabın akciğerlerinde yaraların oluşmaına sebep olması yüzünden şu an hayatta kalma mücadelesi veriyor.

Ben bunu anlamakta güçlü çekiyorum. Hadi Türkiye’de insan hayatının ucuz olmasına aşinayız ama bu kadar saçma bir şekilde çocuklarımızı kaybedebilmeye hazır mıyız? Nasıl bir zihniyet bir gıda ürününe maytap gibi zehirli bir maddeyi yamamayı bir pazarlama aktivitesi olarak görür. Bu tarz ürünlerin çocukların oyuncağı olmasını sosyak sorumluluk anlamında engellemek gerekirken, tutup üstüne bir de bunu hediye etmek ve bu şekilde hakikaten pes doğrusu dedirtecek bir hareket.

Bütün bu olaylar devam ederken söz konusu markanın isminin gizlenmesi çabası ise bence ayrı bir ayıp. Bir çocuğun hayatına mâl olan bu olayda, kaza yapan şehirlerarası otobüs firmaları tadında isim saklama çabası bence çok manidar bir hareket.

Bu yazıyı o klasik geyikle ve utanarak kapatmak istiyorum; “Bu kaza Amerika’da olsa ne olurdu bu şirkete?”

Bir Tutam Duygusallık Lazım...














İnsanoğlu sanırım doğası gereği elinin dokunduğu herşeyi daha da karmaşık hale getirmek konusunda çok başarılı. Günlük yaşantımızı biraz sorgulayıcı bir gözle incelediğimizde bu kabul edilmiş, rutine binmiş karmaşık olma durumunu daha yakından keşfedebiliriz sanırım.


Bu bakış açısı,en azından kendi adıma, Unilever etiketli pek çok ürünü elime aldığımda zihnimde canlanıyor. “Bunun ne olduğunu düşünmemizi istiyorlar?” yada daha marka odaklı bir bakış açısıyla “Bu bizim için ne ifade ediyor? Diye soruyorum.Yukarıda bahsettiğim karmaşık olma hadisesi bu noktada kendini ortaya koyuyor. Hangi arada yılların Omo’su bir sosyal duyarlılık hadisesi veya bir çocuk yetiştirme felsefesi oldu onu bulmaya çalışıyorum. Son bir kaç seneyi zihnimde yokluyorum, bu “Kirlenmek güzeldir” keşfedildiğinden beri Omo reklamlarında doğru düzgün ne bir deterjan kutusu ne de elinde beyaz çamaşırları olan bir anne göremedik. Bir ara robotlar geldi çamurlar içinde ve en son ayak izlerini takip ettik.


İşin aslı ben bir tüketici olarak her ne kadar bu karmaşıklığa şaşırsamda Unilver’i geliştirdiği bu farklı bakış açısı nedeniyle hayranlıkla izliyorum. Zaten hali hazırda bu farklı bakış açısı ve ürünlere duygu katma stratejisi Dove ve Domestos’a a sirayet etmiş durumda. Dove zaten özellikle kreatif anlamda hayranlık uyandıran viral reklamları ve kendisini “Dove is not a soap” mottosuyla bir sabundan daha farklı konumladı kendini. Benim kanatimce kendi başına ayrı bir kategori olduğu bile iddia edilebilir. Buna ek olarak Okan Bayülgen’in sesiyle hayat vediği şapşal mikropları, kullanma deneyimini değiştiren yoğun formülü ve fonksiyonel anlamda farklılaşan ağız yapısı Domestos’u genel kabul görmüş çamaşır suyundan çok farklı bir algılamaya oturttu . Domestos bu performansıyla ezeli rakibi Ace’yi ilk kez geçerek pazar lideri olmaya çok yakın. Capital Domestos’u lideri geçmeye hazırlanan ikiniciler arasında gösteriyor.


Ben bu duygu katma ve farklılaşma çabasının FMCG’nin hemen her alanında hissedileceğine inanıyorum. Her nekadar P&G Unilever’in bu oyunun kurallarını değiştirme çabalarına biraz da snob bir şekilde “Biz işe yarayan reklamlar yapıyoruz. Araştırmalar bunu gösteriyor” dese ben tam tersine inanıyorum. Oyunun kuralları değişmeye başladı. P&G Olay ile kozmetik sektörünü değiştirdi. Bence her iki pazarlama devi de faaliyet gösterdikleri alanlarda metalaşan ürünlerde bile bu duygusal faydayı ortaya koymaya çalışacaklar.


Ürünlerin fonksiyonlarını tam anlamıyla yerine getirmeye mecbur oldukları günümüz dünyasında duygu olmadan, tüketicilere dokunamayan her tür ürün veya servisin ömründen şüpheliyim ben. Hali hazırda bu duygusallığa gerek duyulmayan alanlarda ise bunu yakalayanlar hiç kuşkusuz öne çıkacağına inanıyorum.

Yeşil Olmanın Dayanılmaz Saçmalığı


Al Gore Amca sağolsun, küresel ısınmayı sağır sultan bile duydu sonunda. Hepimiz en az bir kere duyduğumuz ama tam olarak ne olduğunu anlamadığımz bir küresel ısınmaya karşı savaş duyarlılığı geliştirdik içimizde bir yerlerde.

Küresel ısınma ve çevre kirlilği hiç şüphesiz çok önemli sorunlarımızdan ancak bu konunun fazlaca ticari faaliyetlerin ağzına sakız olması ve yapılan işlerin çoğunlukla göstermelik ve inandırıcılıktan uzak olması da bir başka önemli sorunumuz bence.

Çevreci plastik kredi kartları, çevreyi koruduğunu iddia eden petrol şirketleri türediği dünyamızda pek çok şirketin penguenleri ve kutup ayılarını kurtarmak için verdiği cansiperhane savaş hakikaten göz yaşartıcı. Çevreyi temiz tutmak için bizi kullanın diyen ilgisiz alakasız ürünlerle dolu her yer. Markaların buldukları bu madeni hoyratça kullanmalarından ötürü bir anda her yer yeşil mesajlarla doldu.

Bu anlamda özellikle son dönemde PVC sektörünün bu konudaki çalışmlarını bir tüketici olarak hayranlıkla izliyorum ve anlamaya çalşıyorum.

PVC muhteviyatı nedeniyle çevreye dost bir malzme değil. Plasitik ağırlıklı bu malzemenin yasaklanması için Greepeace çeşitli faaliyetlerde bulunuyor. Şimdi böyle bir malzemeyi alıp içinden kurşunu çıkardık dediğimizde ne kadar çevreci olunabiliyor ben bunu çok merak ediyorum. Ürünün varlığı bir çevre kirliliği sebebiyken içindeki kurşununun olup olmaması ne kadar önemli diye düşünmeden edemiyorum.

İşin teknik kısmından çok anlamadığım için kurşunun ihtiva etmemesinin devrimsel bir buluş olduğuna inanıp başka bir soru işaretine yöneliyorum.Nerden çıktı bütün bunlar? Neden herkes “bende kurşunsuzum!” diye bağırmaya başladı bir anda? Bir marka, hangisi olduğu konusunda en ufak bir fikrim yok, bir kuyuya taş attı sonrada bir süre “bende” ciler belirdirdi piyasada. Gerçi bu bir farklılaşma çabası olarak değerlendirilebilr ama ne kadar anlamlı benve tartışmaya açık.

Bu arada bir taraftan merak ediyorum hali hazırda bu ürünlerde kurşun varmı diye? Yoksa nasıl olsa içinde kurşun yok, biz olmadığı söyleyip çevreci akımdan sebeplenelim diye mi düşündüler? En başlardaki çevre duyarlılığı aşılayan klişe reklamlardan sonra ise “kurşun döktüren Sergen” bence konu doruk noktasına ulaştı. Umarım zirvede bırakırlar.

Bu ürünün hedef kitlesini düşündüğümde 2 tip tüketici görebiliyorum ben; bugün halen ahşap pencere doğramalarına sahip olanlar ya PVC’yi istemiyorlardır yada ekonomik güçleri yetmiyordur. Sevmeyen kitlenin kurşunsuz ürüne görünce fikirlerinin değiştirme olasılığını bir tarafa bırakırsak, fiyat duyarlılığı olan ve ısınmaya çalışan bir tüketici için ürünün kurşunsuz olmasının ve çevreye “zarar vermemesinin” ne kadar önemli olduğu bence tartışmaya çok açık bir konudur.

Farklılaşmak elbette çok önemli ancak tüketicinin “Bana ne faydası var?” sorusuna adam akıllı bir yanıt bulması da çok önemli hiç kuşkusuz. Nihayetinde önemli olan ürünün tüketiciye bir fayda sağlaması, tüketicinin önem vermediği bir farklılığa sahip olması değil.

Erkek Adam Şekerli Kola İçmez


Nihayet modern erkeğin yıllardır süre gelen ikilemine çare olacak ürünü yaptılar. Sonunda modern erkek hem kalorisi azaltılmış bir ürün tüketebilecek hem de bunu erkekliğine en ufak bir leke getirmeden yapabilecek.

Metroseksiellğin erkekliği zedeleyici algısına karşı oluşan überseksüellik konsepti moda sayfalarından çıkıp hayatımızın göbeğine yerleşti artık. Eskisinden daha modern ve daha erkek bir dünya. David Beckham’ı Amerika’ya gönderip metroseksüelliği yetim bırakanlar Brad Pitt’i J. Anniston’dan ayırıp Angelina Jolie ile dünya evine sokarak überseksüelliğe bir baba buldular.

Light Cola kavramını erkekler arasında istedikleri gibi konumlayamayan ve “light” kavramından çok çeken Pepsi ve Cola da bu fırsattan istifa ederek light ürünlerini siyaha boyayıp erkek adamın içeceği olarak gözümüze soktular. Erkekseniz bu sefer de içmeyin de görelim dercesine.

Pepsi Max Türkiye’de uzun zaman önce piyasaya çıkmıştı ancak bir türlü ne olduğu anlaşılamadığı için kendine yer bulmadı. Coca Cola Zero ise 2005’de icat oldu ve farklı ülkelerde farklı tarihlerde lansmanı yapıldı. Türkiye’nin talihi de 2007’nin sonuna doğru bayağı açıldı zaten.

Pepsi’nin yağız delikanlısı Aysun Kayacı’yı öpe dursun, Uğur Yücel bize reddedemiyeceğimiz bir teklif yaptı, Zero’yu için dedi. Prodüksüyon farklı olsa da, bence her iki ürünün de creative brief’i birbirine çok benziyor. Erkekler Pepsi polemik farkıyla önde görünsede ağır abi Coca Cola uzun dönemde arayı kapatabilir.

Google’da Türkiye’den yapılan arama adetlerine bakıldığında Pepsi Max’ın muhtmelen Aysun Kayacı’dan kaynaklanan ani bir yükseliş dışında her iki ürünün de Türkiye’de henüz emekleme aşamasında olduğu görülüyor.


Technomaniacs – Teknoloji için çıldıranlar

Bundan yaklaşık 30 sene kadar önce ülkemizde margarin, tüp, ekmek için uzun kuyruklar olurdu . 2000’li yıllarda ise artık plazma ve LCD TV’ler için, laptoplar için, dvd kaydediciler, video kameralar içi, vb pek çok elektronik eşya için sıra bekler hale geldik. Üstelik 30 yıl öncesine göre daha vefakar ve cefakar bir şekilde. Mahalle bakalların önündeki kalabalıkların yerine uluslararası teknoloji perakendecilerinin mağzalar belirdi bir gecede karşımızda. Hatta hararetli memleketi kurtarma sohbetleri yerini “LCD mi yoksa plazma mı?” sorunsalına bıraktı.

Tabi bütün bu teknoloji açlık dev teknoloji perakendecilerinin de dikkatini çekti. Bu potansiyeli önceden öngören veya gösterilen ilgiyi şaşkınlıkla izleyen dev elektronik eşya satıcıları soluğu ülkemizde aldı. Ülkemizde faaliyet gösteren teknoloji zincirleri hızla büyümeye devam ederken, henüz uğramayanlar da hızla yatrım çalışmalarına başladılar.

Çok değil yalnızca 1 sene öncesine kadar sektörde tek başına olan Teknosa, piyasada ilk olma avantajını bir türlü tam olarak kullanamadı ve yabancı rakiplerine geniş bir oyun alanı bıraktı. Darty ile başlayan akım Media Markt ve Electro World ile devam etti, muhtemelen de arkası gelecek.

Cep telefonu ile başlayan teknoloji – sosyal statü ilişkilendirilmesi artık son teknoloji tüketici elektroniği ürünlerle de kurulmaya başlanmış durumda. Eskiden buzdoloplarını salona koyup üzerine bir dantel asan, televizyonun üzerini eli işi dantellerle kaplayıp belirli zamanlarda izleyen toplumsal anlayış, plazma ve LCD TV’ler de yeniden ruh buldu sanki.

“Bizim komşuda var, bende de olsun” zihniyeti teknoloji çılgınlığındaki temel motivasyon gibi duruyor. Dikkat edin yeni açılan büyük alışveriş merkezlerinde bu yoğun talebe cevap verecek en az 1 adet teknoloji zinciri muhakkak oluyor. Hatta dahası hazır giyim sektöründeki erken indirimin ve yaşanan durgunluğun önemli nedenlerinden birinin tüketicinin elindeki parayı elektroniğe yatırması olarak gösteriliyor.

Genel olarak bakıldığında bu arbede odaklı talep ağırlıklı olarak orta kesimden kaynaklanıyor ancak tabi bu buzdağının görünen yüzü. Görece daha zengin bir kitle ise istediği teknolojiye biraz daha korsan yollarla ulaşmaya çalışıyor. Ülkemizde henüz satışa sunulmayan i-phone şu itibariyle binlerce kişi tarafından kullanılıyor durumda. Örneğin; yalnızca Turkcell’in 5000 adet iphone kullanan aboneye sahip olduğu tahmin ediliyor. Bu kadar insan yurt dışından bu ürünü getirip, korsan yazılımlarla yükleterek Türkiye’ye de kullanıyorlar.

Ülkemizde insanlar artık sosyal statülerini elektronik cihazlar üzerine konumlandırmaya çalışyorlar. Her ne kadar doğru düzgün kullanmasalarda teknolojiye sahip olma ve eşe dosta hava atabilme hissiyatı bir hayat tarzı doğmasını neden olmuş durumda.